Een liturgie voor een uitvaartdienst maak je samen met de familie en de voorganger: de familie vertelt wie de overledene was en wat ze wil laten klinken, de voorganger bouwt daar een dienst omheen. Omdat er maar een paar dagen zijn, helpt een vast sjabloon met duidelijke afspraken over wie wat aanlevert, wie het boekje drukt en wat er online komt.
Dit artikel gaat over de praktische kant. Het pastorale gesprek met de familie blijft van de voorganger.
Waarom er weinig tijd is
Volgens de Rijksoverheid mag een overledene niet eerder dan 36 uur na het overlijden worden begraven of gecremeerd en niet later dan zes werkdagen erna. Weekend en feestdagen tellen niet mee. Afwijken kan alleen met toestemming van de burgemeester of de officier van justitie. Dat staat in de Wet op de lijkbezorging.
In de praktijk betekent dat: tussen het eerste gesprek en de dienst zitten vaak maar twee of drie dagen. De liturgie moet in die tijd worden gemaakt, nagekeken en gedrukt. Wie dat elke keer opnieuw moet uitzoeken, werkt onder grote druk op een moment waarop alles moet kloppen.
Wie doet wat
De protocollen die gemeenten zelf publiceren, laten zien dat de taken verdeeld zijn over meer mensen:
- de uitvaartverzorger legt datum en tijd vast, in overleg met de kerk
- de voorganger voert het gesprek met de familie en stelt de orde van dienst op. In sommige gemeenten kan ook een kerkelijk werker of een gemeentelid de dienst leiden
- de familie kiest lezingen, liederen en wie er spreekt
- een vaste contactpersoon namens de gemeente, bijvoorbeeld een coördinator uitvaarten of de scriba, regelt organist, koster, beamer en eventueel de livestream
- de vrijwilliger van de website zet alleen online wat de familie goed vindt
Spreek bij elke uitvaart af wie het boekje drukt: de familie, de uitvaartverzorger of de kerk. Daar gaat het het vaakst mis, omdat iedereen denkt dat een ander het doet.
De opbouw van een uitvaartdienst
Een uitvaartdienst in de kerk volgt meestal de vorm van een gewone kerkdienst, met ruimte voor de persoon die wordt herdacht. Deze onderdelen kom je vaak tegen:
- binnenkomst van de familie, soms met de kist
- woord van welkom, votum en groet
- een levensbericht of woorden van familie en vrienden
- gebed
- een of twee schriftlezingen
- verkondiging
- liederen, verdeeld over de dienst
- dankgebed en voorbede
- eventueel een collecte, met een doel dat de familie kiest
- slotlied en zegen
- uitleiding, waarna de kist naar buiten wordt gedragen
Volgt er een begrafenis, dan zijn er bij het graf vaak nog een paar korte woorden, een gebed en de zegen. Is de crematie elders, dan eindigt de dienst in de kerk. Welke onderdelen er zijn en in welke volgorde, bepaalt de voorganger. Neem deze lijst mee als startpunt, niet als vaste orde.
Het boekje in stappen
1. Gebruik een uitvaartsjabloon. Maak het boekje nooit op basis van de vorige uitvaart. Een achtergebleven naam of datum is bij een trouwdienst vervelend, bij een uitvaart pijnlijk. Hoe je een sjabloon in Word opzet met tabstops en stijlen, lees je in liturgie maken in Word.
2. De voorkant. Naam van de overledene, geboorte- en sterfdatum, datum en plaats van de dienst. Een foto alleen als de familie dat wil. Laat de familie de spelling van namen en datums zelf controleren.
3. Wie spreekt. Zet sprekers met hun naam in de liturgie, zodat de voorganger weet wanneer wie aan de beurt is. Stem af hoe lang ieder spreekt.
4. Liederen als verwijzing. Een verwijzing als "Psalm 23 : 1 en 4" mag altijd. Volledige liedteksten afdrukken vraagt toestemming van de rechthebbenden. Wil de familie toch de teksten, zoek dan per bundel bij de uitgever na wat er nodig is. Meer daarover in liedteksten tonen in de livestream. Dit is uitleg, geen juridisch advies.
5. Nakijken en drukken. Stuur het concept naar de voorganger en de familie tegelijk, met een duidelijke tijd waarop het naar de drukker gaat. Geef de definitieve liedlijst aan de organist.
Wat je online zet en wat niet
Bij een uitvaart is de vraag niet alleen wat er kan, maar ook wat de familie wil.
- Het overlijden melden. Veel gemeenten maken een overlijden bekend in de dienst en de zondagsbrief, tenzij de familie bezwaar heeft. Vraag dat altijd eerst.
- De dienst in de agenda. Zet in de agenda alleen de tijd en de naam zoals de familie die gebruikt wil zien.
- De liturgie. Zet het boekje niet zomaar openbaar. Er staan namen, foto's en soms persoonlijke teksten in.
- Het in memoriam. Sommige gemeenten plaatsen dat later in de kerkbrief op het besloten deel van de website.
- De livestream. Spreek af of de dienst wordt uitgezonden, voor wie en hoe lang de opname blijft staan. Wat daarbij komt kijken, lees je in een uitvaart of trouwdienst livestreamen.
Wat zelf doen vraagt
- Weinig tijd, veel mensen. Familie, voorganger, uitvaartverzorger, organist en drukker werken tegelijk aan dezelfde dienst. Elke wijziging gaat via mail of telefoon.
- Kennis bij één persoon. Vaak weet alleen de scriba of de vaste coördinator hoe het gaat. Is die net op vakantie, dan begint een ander bij nul.
- Website en stream apart. De openbare livestreamlink van zondag staat nog op de site terwijl deze dienst besloten moet. Dat merk je pas als iemand belt.
- Oude bestanden. Het boekje van de vorige uitvaart staat in dezelfde map. Eén verkeerde klik en de familie ziet een andere naam.
Vijf dingen die je morgen kunt doen
1. Maak een apart uitvaartsjabloon met lege invulplekken en bewaar het los van eerdere boekjes. 2. Zet op één A4 wie wat doet bij een uitvaart met telefoonnummers erbij. Geef het aan voorganger en scriba. 3. Spreek af wie het boekje drukt als de familie geen voorkeur heeft. 4. Leg vast wat de gemeente online zet bij een overlijden en wat alleen met toestemming van de familie. 5. Schrijf op hoe je een uitzending besloten maakt bij jullie aanbieder, zodat niet alleen één persoon het weet.
Liever niet zelf rommelen?
In Mijn KerkOnline maak je een liturgie als lijst onderdelen: momenten, liederen met bundel, nummer en coupletten en lezingen met bijbelboek, hoofdstuk en verzen. Per soort dienst leg je een sjabloon vast, dus ook voor een uitvaart. De liturgie hangt aan de dienst in de agenda. Hoe dat werkt, lees je bij liturgie en downloads.
Voor een bijzondere dienst zet je bij de livestream tijdelijk een andere link met een begin- en eindtijd. Je kiest ook welk bericht bezoekers zien als er geen openbare uitzending is. Documenten voor leden, zoals de kerkbrief, zet je in de ledenomgeving achter een inlog. Hosting, updates en beveiliging vallen onder onderhoud en hosting. De vrijwilliger vult daarna alleen nog de inhoud in. Een trouwdienst werkt op dezelfde manier, zie een liturgie voor een trouwdienst maken.
Wil je zien hoe diensten en liturgie rustig op jullie eigen website kunnen staan? Dan kun je vrijblijvend een gratis homepage-ontwerp aanvragen.