Liedteksten in de livestream tonen mag alleen als je daar toestemming voor hebt, meestal via een licentie. Samen zingen in de kerk is vrij, maar een tekst op de beamer zetten en die tekst uitzenden zijn twee aparte handelingen waarvoor de rechthebbenden toestemming moeten geven.
Hieronder lees je waar dat verschil zit, welke licenties kerken gebruiken en wat je doet met een lied dat nergens onder valt. We zijn geen juristen: dit is een praktische uitleg op basis van openbare bronnen, geen juridisch advies.
Drie handelingen die niet hetzelfde zijn
Samen zingen in de dienst. De Auteurswet zegt in artikel 17c dat gemeentezang en de begeleiding daarvan tijdens een eredienst geen inbreuk op het auteursrecht zijn. Daar heb je dus geen toestemming voor nodig. Let op: die uitzondering geldt voor de eredienst zelf. Volgens het Steunpunt Liturgie van de GKv valt zelfstandig spel of zang door een koor of band binnen de dienst er niet onder. Een gemeenteavond of zangavond ook niet.
De tekst op de beamer zetten. Een liedtekst projecteren is volgens de handreiking van de Protestantse Kerk het openbaar maken van een werk. Opslaan op de computer of een usb-stick is verveelvoudigen. Voor allebei heb je toestemming nodig. Het blad Kerkbeheer van de VKB schreef in 2023 dat de algemene Buma-regeling voor kerken daar niet voor geldt.
De dienst uitzenden. Wie de dienst via internet uitzendt, maakt alles wat erin zit openbaar: de muziek, de liedteksten in beeld en de preek. Ook het terugkijken telt mee, want de opname blijft online staan. Volgens Kerkbeheer vallen uitzendingen in de meeste gevallen niet onder de licenties die je voor de beamer hebt.
Kort gezegd: zingen is vrij, beamen vraagt een licentie en uitzenden vraagt er nog een.
Welke licenties er zijn
Welke licentie je nodig hebt, hangt af van de liedbundels die jullie zingen. Er is geen landelijke regeling die alles dekt. In de openbare bronnen kom je deze routes tegen:
- Licenties van de uitgever per bundel. Voor bijvoorbeeld het Liedboek en Opwekking bieden de uitgevers zelf een manier aan om teksten te beamen. Het Steunpunt Liturgie schrijft dat dit de enige legale route is voor die bundels.
- Een streaminglicentie van CCLI. Volgens Kerkbeheer (2023) dekt die het tonen van liedteksten via platforms zoals Kerkomroep, Kerkdienstgemist en YouTube.
- Een Buma-streaminglicentie voor het geluid van de muziek op platforms als Kerkdienstgemist en Kerkomroep. Kerkbeheer meldt dat die ook via CCLI aan te schaffen is.
Voorwaarden en prijzen veranderen. Kijk daarom altijd bij de licentiegever zelf wat er nu geldt. Op licentiechecker.nl, waar Kerkbeheer naar verwijst, kun je per bundel nagaan wat er nodig is.
Wat je doet als een lied er niet onder valt
Ook met alle gangbare licenties blijven er liederen over waarvoor je apart toestemming moet vragen, schrijft Kerkbeheer. Denk aan een lied van een eigen musicus of een lied dat in geen enkele bundel staat. Dan heb je drie mogelijkheden:
- Vraag toestemming aan de uitgever of maker. Doe dat voor de dienst, niet erna.
- Toon de tekst niet in de stream. Laat in de uitzending alleen het camerabeeld zien en noem het lied met bundel en nummer. Een verwijzing als "Psalm 84 : 1 en 3" mag altijd.
- Kies een ander lied waarvoor je wel een licentie hebt.
Een bestand van onbekende herkomst, zoals een PowerPoint die al jaren rondgaat, gebruik je beter niet. Het Steunpunt Liturgie zegt het simpel: kun je niet aantonen dat het mag, gebruik het dan niet. Het beschrijft ook een zaak van enkele jaren geleden waarin een kerk moest betalen omdat een lied zonder toestemming in het kerkblad en op de website stond.
Een voorbeeld uit het kerkenwerk
Een mediateam zendt elke zondag uit via Kerkdienstgemist. De beamerploeg zet de teksten van het Liedboek en van Opwekking op het scherm. Het beamerbeeld gaat ook de stream in. Dan vraagt de kerkrentmeester: waar betalen we eigenlijk voor? Het team zoekt het uit en ziet dat de beamerlicenties van de uitgevers wel geregeld zijn, maar het uitzenden niet. De kerkenraad besluit een streaminglicentie te nemen. Voor de liederen die de jeugdband zelf schrijft, vraagt de scriba voortaan vooraf toestemming aan de makers.
Zo'n vraag komt bijna altijd pas als er al maanden wordt uitgezonden. Dat is niet erg, zolang iemand het daarna oppakt en vastlegt.
Wat zelf regelen vraagt
- Bijhouden per bundel. Elke nieuwe bundel of elk nieuw lied kan een andere licentie vragen. Iemand moet dat blijven controleren.
- Kennis bij één persoon. Vaak weet alleen de vrijwilliger van de beamer welke licenties er zijn. Stopt die, dan weet niemand het meer.
- De opname blijft staan. Wat je zondag uitzendt, staat er maanden later nog. Spreek af hoe lang diensten terug te kijken zijn.
- Losse systemen. Beamer, stream en website worden vaak door verschillende mensen beheerd. Wijzigingen in het ene systeem komen niet vanzelf in het andere terecht.
Vijf dingen die je morgen kunt doen
- Maak een lijst van de liedbundels die jullie de afgelopen maanden hebben gezongen.
- Zoek per bundel op licentiechecker.nl of bij de uitgever op wat er nodig is voor beamen en voor uitzenden.
- Vraag de kerkrentmeester welke licenties de gemeente nu heeft en leg die vast op een plek die meer mensen kunnen vinden.
- Spreek met het mediateam af wat er gebeurt met een lied zonder licentie: geen tekst in de stream, alleen het nummer noemen.
- Leg in de kerkenraad vast hoe lang diensten online terug te kijken blijven.
Meer over de techniek van het uitzenden lees je in kerkdienst livestreamen: zo begin je. Welke apparatuur je voor de uitzending zelf nodig hebt, staat in livestream-apparatuur voor de kerk.
Liever niet zelf rommelen?
De licenties blijven een zaak van de gemeente zelf. Wat we wel overnemen, is de kant van de website. In Mijn KerkOnline stel je de livestream één keer in voor YouTube, Vimeo, Kerkdienstgemist, Kerkomroep of een andere dienst, met een eigen bericht als er geen uitzending is. Bij elke dienst in de agenda vul je de streamlink in. In de liturgie zet je liederen als verwijzing met bundel, nummer en coupletten. Die verschijnt bij de juiste zondag, zonder dat er volledige teksten online komen. Met onderhoud en hosting houden we de site veilig en bijgewerkt. Jullie vullen daarna alleen nog de inhoud in. Twijfel je of je dit zelf wilt blijven doen, lees dan zelf bouwen of laten maken.
Wil je zien hoe jullie diensten, liturgie en livestream samen op een overzichtelijke site kunnen staan? Dan kun je vrijblijvend een gratis homepage-ontwerp aanvragen.