De meeste gemeenten die streamen hebben ook een archief. Vaak is dat een pagina met een lange lijst datums, waar je op goed geluk doorheen scrolt. Dat werkt zolang je weet dat je "die van vorige week" zoekt. Het werkt niet als iemand zich een preek herinnert over de verloren zoon, maar niet meer weet wanneer die was.
Terwijl juist dat het waardevolle gebruik is. Live kijken doen mensen op zondagochtend; terugkijken doen ze op maandagavond, in de week na een begrafenis, of omdat iemand zei: luister dit eens.
Eerst: waarom een archief meer oplevert dan een livestream
De livestream bedient wie er op dat moment bij wil zijn. Het archief bedient een veel bredere groep:
- gemeenteleden die ziek zijn of op vakantie
- mensen die de dienst wel wilden volgen maar op dat tijdstip niet konden
- iemand die overweegt om eens te komen en eerst wil horen hoe het klinkt
- de voorganger zelf, die een oude preek wil terugvinden
- nabestaanden, bij een rouwdienst
Die laatste twee groepen worden bijna altijd vergeten, terwijl het terugvinden juist voor hen het meest telt.
Waar de opname vandaan komt
Als jullie al streamen, is het archief meestal een bijproduct. Een YouTube-uitzending blijft na afloop staan als video. Kerkdienstgemist en Kerkomroep bewaren de uitzending automatisch. Streamen jullie nog niet, dan is een audio-opname vanaf de geluidsinstallatie het eenvoudigste begin. Daarover lees je meer in kerkdienst livestreamen: zo begin je zonder dure apparatuur.
Wat je vervolgens op de website zet, is bijna nooit het bestand zelf. Je verwijst naar de opname bij de dienstverlener en toont hem in een speler op je eigen pagina. Dat scheelt opslag, bandbreedte en gedoe.
Wat er per preek bij hoort
Dit is het verschil tussen een lijst en een archief. Leg per preek in elk geval vast:
- datum en soort dienst: ochtend, avond, een bijzondere dienst
- voorganger
- schriftlezing: bijbelboek, hoofdstuk en verzen
- thema of titel: een zin die zegt waar het over ging, geen "Zondagochtenddienst"
- serie, als de preek deel is van een reeks
Vooral het thema wordt vaak overgeslagen, terwijl mensen juist daarop zoeken. "Ochtenddienst 14 september" zegt niemand iets. "De verloren zoon (Lucas 15)" is terug te vinden, ook door iemand die de datum kwijt is.
Vuistregel: als de titel van een preek niets zegt zonder de datum erbij, is het geen titel.
Geef elke preek een eigen pagina
Eén lange lijst met alle preken erop is voor Google één pagina. Een eigen adres per preek levert er honderden op, elk met een eigen onderwerp. Dat is het verschil tussen onvindbaar en gevonden worden op een schriftlezing of een thema.
Zo'n pagina hoeft niet veel te bevatten: de speler, de gegevens hierboven en als het kan de liturgie van die dienst. Wie de preek deelt, deelt dan een link die klopt in plaats van "scroll naar 14 september".
Audio of video?
Beide hebben hun plek. Het hoeft geen keuze te zijn.
Video is logisch als jullie toch al streamen. Kijkers zien de kerk, de voorganger, de sfeer. Voor wie de gemeente niet kent, is dat waardevoller dan alleen geluid.
Audio is kleiner, luistert makkelijker onderweg en is voor veel mensen de manier waarop ze een preek daadwerkelijk tot zich nemen. Bovendien speelt privacy bij audio nauwelijks: je hoort de gemeente zingen, je ziet niemand.
Kan het allebei, bied dan bij de video een audioversie aan. Dat kost weinig moeite en wordt vaker gebruikt dan je denkt.
Privacy: film de gemeente niet
Bij een livestream let iedereen hierop, bij het archief wordt het soms vergeten, terwijl een opname die blijft staan juist gevoeliger ligt dan een uitzending van een uur.
Houd het simpel: richt de camera op de voorganger en het liturgisch centrum, niet op de banken. Kinderen herkenbaar in beeld is een apart gesprek waar je vooraf afspraken over maakt, niet iets wat je achteraf oplost. En spreek af wie een opname offline kan halen als iemand daarom vraagt, zodat dat verzoek niet blijft liggen.
Meer over de regels rond persoonsgegevens op de kerkwebsite staat in de kerkwebsite en de AVG.
Auteursrecht: de preek mag, de liederen zijn een ander verhaal
De preek is van de voorganger. Die geeft daar in de praktijk toestemming voor. Bij liederen ligt het anders: op liedteksten en bladmuziek rust auteursrecht. Voor het uitzenden en bewaren daarvan bestaan aparte licenties.
Veel gemeenten regelen dat met een streaminglicentie. Wat er precies nodig is, hangt af van welk liedrepertoire jullie gebruiken en of de opname blijft staan. Dit is geen onderwerp om op gevoel te doen; vraag het na bij jullie kerkverband of bij de licentieverstrekker. Wij zijn geen juristen en geven hier bewust geen uitsluitsel.
Een praktische tussenoplossing die je vaak ziet: de volledige dienst blijft een beperkte tijd staan. Daarna blijft alleen het preekgedeelte staan. Dan bewaar je waar mensen voor terugkomen zonder het liedgedeelte eindeloos online te houden.
Hoe lang bewaar je het?
Er is geen goed antwoord dat voor iedereen werkt, maar er is wel een verkeerd antwoord: er nooit over nadenken. Zonder afspraak groeit het archief tot niemand meer weet wat er in staat.
Bespreek in de kerkenraad een eenvoudige lijn. Bijvoorbeeld: gewone diensten blijven twee jaar staan, preekseries blijven staan. Rouw- en trouwdiensten komen alleen online als de familie dat wil en gaan eraf zodra zij daarom vraagt.
Zorg dat het niet afhangt van één vrijwilliger
Het echte risico bij een prekenarchief is niet de techniek. Het is dat één iemand weet hoe het moet. Kan die persoon een maand niet, dan valt het archief stil.
Dat los je op door het invullen zo saai mogelijk te maken: een vast formulier met dezelfde velden, elke week hetzelfde. In Mijn KerkOnline hangt een preek aan de dienst in de agenda, met voorganger, schriftlezing en thema in vaste velden. Wie de dienst invoert, vult het archief meteen mee. Hoe dat eruitziet lees je bij preken en terugkijken.
Benieuwd hoe een overzichtelijk prekenarchief er op jullie eigen website uit zou zien? Dan kun je vrijblijvend een gratis homepage-ontwerp aanvragen.