In veel gemeenten gaat het zo. Zaterdagavond opent iemand de liturgie van vorige week, typt de nieuwe psalmnummers erin, verandert de datum en de naam van de voorganger en slaat het bestand op onder een nieuwe naam. Meestal gaat dat goed. Soms blijft er een lied uit de vorige dienst staan, schuift de opmaak, of ontdekt iemand zondagochtend dat het bestand van twee weken geleden geprint is.

Dat is geen kwestie van slordigheid. Het is wat er gebeurt als je elke week hetzelfde document opnieuw uit elkaar haalt. Met een echt sjabloon en een paar instellingen in Word is het binnen tien minuten klaar, elke week opnieuw.

Download het sjabloon

We hebben een leeg liturgiesjabloon gemaakt dat je direct kunt gebruiken: liturgie-sjabloon (Word, A5). Het staat op A5 en heeft een vaste opbouw met puntjeslijnen. Alles wat je invult staat tussen vierkante haken. Gratis te gebruiken en te delen, ook als jullie geen klant zijn.

Op de tweede pagina staat een korte uitleg. Die verwijder je voordat je afdrukt.

Begin met een sjabloon, niet met vorige week

Dit is de belangrijkste stap. Het is ook de enige die echt iets verandert. Bewaar één schone, lege versie en werk elke week in een kopie daarvan.

In Word doe je dat zo: sla het lege bestand op als Word-sjabloon (.dotx). Als je daar dubbelklikt, opent Word een nieuw naamloos document op basis van het sjabloon. Het origineel kan dus niet per ongeluk overschreven worden. Werkt jullie gemeente in OneDrive of Google Drive, dan kan het ook simpeler: zet het lege bestand in een map met de naam *Sjabloon* en maak elke week een duplicaat.

Het verschil is klein maar hardnekkig: je begint met een leeg blad in plaats van met andermans dienst. Er kan niets blijven staan wat er niet hoort.

De opbouw die bijna altijd werkt

Elke gemeente heeft een eigen orde van dienst, maar de bouwstenen zijn overal vergelijkbaar. Het sjabloon volgt deze volgorde:

  • welkom en mededelingen
  • zingen
  • stil gebed, votum en groet
  • zingen
  • gebed
  • schriftlezing
  • zingen
  • preek
  • zingen
  • dankgebed en voorbede
  • collecte
  • slotlied
  • zegen

Wijk hier gerust van af. Het punt is niet deze exacte volgorde, maar dat de volgorde vastligt, zodat degene die invult alleen nog nummers en namen hoeft in te vullen.

Vier instellingen die Word rustig houden

Het meeste gedoe in Word komt van opmaak die per regel handmatig is gezet. Vier dingen voorkomen dat.

Gebruik een rechter tabstop met puntjes

De puntjeslijn tussen "Zingen" en "Psalm 84 : 1" hoort geen rij losse punten te zijn. Zet één rechter tabstop op de rechtermarge en kies daar een puntjeslijn bij. Dan lopen alle regels netjes uit op dezelfde plek, ook als een onderdeel langer of korter wordt. In het sjabloon staat dat al goed.

Gebruik stijlen, geen handmatige opmaak

Selecteer nooit losse regels om ze vet of groter te maken. Pas de stijl aan, dan verandert het overal tegelijk. Dat scheelt niet alleen tijd; het voorkomt ook dat één regel er net anders uitziet dan de rest zonder dat iemand weet waarom.

Nooit spaties of lege regels om iets te verschuiven

Ruimte maak je met de regelafstand en met witruimte vóór en na een alinea, niet met de Enter-toets. Een blok lege regels lijkt te werken tot er één regel bijkomt. Dan valt alles een pagina op.

Zoek op het haakje

Alles wat ingevuld moet worden staat in het sjabloon tussen vierkante haken. Druk op Ctrl+F (Cmd+F op een Mac), zoek op het teken [ en spring zo van invulplek naar invulplek. Als je niets meer vindt, ben je klaar. Dat is meteen je controle.

Afdrukken als boekje

Het sjabloon staat op A5. Wil je er een gevouwen boekje van maken, dan hoef je niets aan het document te veranderen: kies bij Afdrukken voor twee pagina's per vel op A4 en print dubbelzijdig. Word regelt de volgorde van de pagina's zelf.

Let op één ding: een boekje heeft altijd een aantal pagina's dat deelbaar is door vier. Kom je op zes uit, dan krijg je twee lege pagina's. Die kun je gebruiken voor de mededelingen of de collectedoelen.

Neem geen liedteksten of Bijbeltekst over

Dit wordt vaak over het hoofd gezien. Op liedteksten en op Bijbelvertalingen rust auteursrecht. Een verwijzing als "Psalm 84 : 1 en 3" of "Lucas 15 : 11-32 (HSV)" mag altijd. De volledige tekst afdrukken of op de website zetten mag lang niet altijd. Voor beamergebruik en livestreams gelden weer eigen regels en licenties.

Daarom werkt dit sjabloon met verwijzingen in plaats van teksten. Dat scheelt niet alleen juridisch gedoe, het houdt de liturgie ook leesbaar: een blad met alleen de orde van dienst is voor de kerkganger overzichtelijker dan vier pagina's met coupletten.

Waar Word je gaat tegenwerken

Word is prima voor het blad dat op zondag in de bank ligt. Er zijn drie momenten waarop het gaat knellen.

Als de liturgie ook online moet. Dan maakt iemand het bestand en mailt het door. Daarna zet iemand anders het als PDF op de website. Twee handelingen, twee kansen op de verkeerde versie. Bezoekers krijgen een PDF die op een telefoon slecht leest en die Google niet goed kan lezen.

Als er meer mensen aan werken. Een voorganger die het thema aanlevert, een organist die de liederen kiest, een koster die de mededelingen aanvult. In Word betekent dat mailen over en weer.

Als je iets wilt terugzoeken. "Wanneer hebben we die preek over de verloren zoon gehad?" is in een map met honderd Word-bestanden een middag werk.

Wanneer het uit de liturgie op de website moet

Zodra de liturgie ook op de website hoort te staan, wordt het logischer om hem als inhoud te behandelen in plaats van als document. In Mijn KerkOnline vul je de orde van dienst in als een lijst onderdelen, gekoppeld aan de dienst in de agenda. Diezelfde liturgie verschijnt dan op de website. Je kunt hem ook afdrukken zonder ergens iets over te typen.

Meer over hoe dat werkt lees je bij liturgie en downloads. En omdat de liturgie aan de dienst hangt, staat hij ook meteen bij de juiste dienst in de agenda.

Zolang dat nog niet speelt: gebruik het sjabloon hierboven. Dat lost het grootste deel van het zaterdagavondgedoe al op.

Benieuwd hoe jullie diensten en liturgie er op een eigen website uit zouden zien? Dan kun je vrijblijvend een gratis homepage-ontwerp aanvragen.