Ja, maar niet zomaar. Herkenbare kerkgangers op een foto of in een video zijn persoonsgegevens, dus je hebt een goede reden nodig om ze te publiceren: in de meeste gevallen is dat toestemming. Met een paar vaste afspraken over de camera, kinderen en verwijderen kun je als gemeente gewoon beeld blijven gebruiken.
Dit artikel gaat alleen over beeld. Het bredere verhaal over formulieren, cookies en de privacyverklaring staat in de kerkwebsite en de AVG. Wat hieronder staat is algemene uitleg en geen juridisch advies.
Wat de regels zeggen over beeld
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zegt het op haar pagina over beeldmateriaal kort: zodra mensen herkenbaar in beeld komen, zijn het persoonsgegevens. Foto's en filmpjes publiceren mag daarom niet zomaar. Volgens de AP betekent dat in de meeste gevallen dat je toestemming nodig hebt. Een beroep op gerechtvaardigd belang is volgens de toezichthouder niet snel aan de orde.
Toestemming telt alleen als die vrij gegeven, ondubbelzinnig, geïnformeerd en specifiek is. Intrekken moet net zo makkelijk zijn als geven. Je moet ook kunnen laten zien dat iemand toestemming gaf. Voor kinderen onder de 16 geven de ouders of verzorgers die toestemming.
Voor kerken komt er nog iets bij. Gegevens over religie zijn bijzondere persoonsgegevens. De AP noemt in haar uitleg over foto's bij evenementen een religieuze bijeenkomst die met herkenbare mensen wordt gepromoot als voorbeeld waarbij die zwaardere categorie kan meespelen. Reden genoeg om met herkenbare gezichten in de kerkzaal voorzichtig te zijn.
Foto's bij nieuws en activiteiten
Een foto van de gemeentedag of de kinderkerk maakt een nieuwsbericht levendig. Het stroomschema voor foto's van de Rooms-Katholieke Kerk in Nederland (rkkerk.nl) is hier handig. Is niemand herkenbaar, dan kun je publiceren. Is iemand wel herkenbaar, dan is de vraag of er toestemming is. Een foto die bij een verslag van een activiteit hoort, kan volgens het schema soms ook zonder toestemming. Maakt iemand bezwaar en is de foto makkelijk te vervangen, dan haal je hem weg. Voor kinderen onder de 16 vraagt het schema altijd schriftelijke toestemming.
In de praktijk werkt het zo: vraag bij een activiteit vooraf wie liever niet op de foto wil. Kies sfeerbeelden van achteren, van handen, tafels of het gebouw. Gebruik close-ups alleen van mensen die ja hebben gezegd.
De camera in de livestream
De Protestantse Kerk (PKN) schrijft in haar uitleg over kerkdiensten uitzenden dat je niet van iedereen schriftelijke toestemming hoeft te hebben. Wel moet duidelijk zijn dat de dienst wordt opgenomen. Heimelijk opnemen mag niet. Het voorbeeldprotocol van de PKN beschrijft een overzichtsbeeld van de binnenkomst en van het liturgisch centrum, zonder close-ups van bezoekers. Wie niet in beeld wil, kan achterin of op de galerij gaan zitten.
Op kerkrentmeester.nl staan dezelfde adviezen: film kerkgangers waar het kan van achteren, wijs plekken aan waar niet gefilmd wordt en meld bij de ingang dat er wordt uitgezonden. Bij doop, huwelijk en uitvaart overleg je vooraf met de familie.
Let ook op wat er gezegd wordt. Volgens de PKN heb je toestemming nodig om namen te noemen zodra de dienst openbaar op internet te volgen is. Noem bij de voorbede bijvoorbeeld alleen voornamen of zet op dat moment het geluid van de stream uit.
Hoe lang blijft het staan?
Een uitzending is na zondag niet weg. In het voorbeeldprotocol van de PKN staat een dienst hooguit een week openbaar online en daarna alleen nog voor geregistreerde gebruikers. Dat is een voorbeeld, geen regel. Spreek in de kerkenraad af wat bij jullie past. Meer over het bewaren van opnames lees je in preken op je kerkwebsite zetten.
Verwijderen op verzoek
Trekt iemand toestemming in, dan kan die vragen om het beeld te verwijderen. Volgens de AP moet je binnen een maand reageren. Na intrekking haal je de foto of video weg of maak je de persoon onherkenbaar, ook in het archief. In het voorbeeldprotocol van de PKN gaan bezwaren naar de scriba. Het maakt niet uit wie het is, als het maar vastligt.
Wat zelf doen vraagt
Een beeldafspraak op papier is het makkelijke deel. Het bijhouden is lastiger.
Stel: de vrijwilliger die de site bijhoudt zet na een doopdienst foto's in een nieuwsbericht. Een week later vraagt een gemeentelid of een foto weg kan. Die foto staat dan niet alleen in het bericht. Hij staat ook in de fotogalerij, in de kerkbrief en misschien op Facebook. Alleen de vrijwilliger die hem plaatste weet waar. Is die op vakantie, dan blijft het verzoek liggen.
Hetzelfde geldt voor de rest. De toestemmingen van ouders zitten in de mailbox van iemand die uit de jeugdcommissie stapt. Na een klus aan de geluidstafel staat de camera net iets anders, waardoor de voorste rijen ineens herkenbaar in beeld zijn. Niemand doet iets verkeerd, maar niemand heeft het overzicht.
Vijf dingen die je morgen kunt doen
1. Lees met de kerkenraad de uitleg van de PKN over uitzenden en maak een beeldafspraak van één A4. 2. Hang bij de ingang een korte melding dat de dienst wordt uitgezonden. Zet dezelfde tekst op de livestreampagina van de site. 3. Kijk komende zondag naar het camerabeeld. Zie je gezichten van kerkgangers? Pas dan het camerastandpunt aan. 4. Leg vast wie verzoeken om verwijdering afhandelt en binnen welke termijn. 5. Loop de fotogalerij na op herkenbare kinderen van wie je geen toestemming van de ouders hebt.
Liever niet zelf rommelen?
Bij KerkOnline richten we de site zo in dat beeld overzichtelijk blijft. In Mijn KerkOnline staan foto's en bestanden in één mediabibliotheek met mappen. Zo zie je wat er op de site staat en vind je een foto snel terug als iemand vraagt hem weg te halen. De livestream stel je één keer in: aanbieder, kanaal en het bericht dat bezoekers zien als er geen uitzending is. Op die vaste pagina staat ook jullie melding over beeld. Foto's die alleen voor de gemeente bedoeld zijn, kunnen in de ledenomgeving, die alleen ingelogde gemeenteleden zien.
Hosting, updates en beveiliging vallen onder onderhoud en hosting. De vrijwilliger vult daarna alleen nog de inhoud in. Twijfel je of dat beter past dan zelf doen, lees dan zelf bouwen of laten maken of kijk wat een website voor kerken bij ons inhoudt.
Wil je zien hoe jullie eigen website eruit kan zien met beeld dat klopt? Dan kun je vrijblijvend een gratis homepage-ontwerp aanvragen.